5-Thiện Thệ - 善逝 - Sugata [Phạn], Sugato [Pali] 

– có nghĩa là Đã Vượt Qua Luân Hồi (Samsara). Khi Đức Phật thị hiện nhập Niết-bàn (parinirvana), điều đó biểu thị một “sự ra đi”. Thực ra, Đức Phật vượt ngoài khái niệm phàm tục về “đến” và “đi”. Pháp thân (Dharmakaya) luôn hiện hữu và thấm nhuần khắp mọi nơi. Điều này có nghĩa là sự giải thoát tối hậu hay tự do tối hậu khỏi vòng sinh tử tái diễn không ngừng trong Luân Hồi (Samsara). Đó là một trạng thái vượt ngoài nhận thức thông thường của chúng ta (vốn bị giới hạn bởi kinh nghiệm luân hồi của mình).

THIỆN THỆ - Danh hiệu thứ năm của Đức Phật

Danh hiệu thứ năm của Đức Phật, Sugata –Thiện Thệ, mang ý nghĩa sâu sắc trong Phật giáo. Xuất phát từ “gata”, nghĩa là “đã đi”, và “su”, nghĩa là “tốt”, Sugata có thể được dịch là “đi tốt” hoặc “đi một cách viên mãn”. Khi kết hợp lại, nó truyền tải ý tưởng về một hành trình có mục đích đã được hoàn thành—một người đã đạt được mục tiêu cao nhất (chứng đắc Niết-bàn, giảng dạy Chánh pháp) và sau đó rời khỏi khổ đau một cách hoàn hảo. Để hiểu đầy đủ danh hiệu này, chúng ta cần khám phá khái niệm Niết-bàn và tiếp cận một góc nhìn Phật giáo trưởng thành về thực hành tâm linh.

a- Hiểu về Thiện Thệ và Niết-bàn 

Danh hiệu tôn kính Thiện Thệ phản ánh việc Đức Phật đạt được Niết-bàn và sự thể hiện Đại Niết-bàn—sự giải thoát cuối cùng sau khi thân xác vật lý qua đời. Niết-bàn đại diện cho sự tự do khỏi luân hồi, vòng sinh tử và khổ đau bất tận. Khi còn sống, tâm của Đức Phật đã thoát khỏi luân hồi, dù thân xác Ngài vẫn ở trong thế gian. Sau khi viên tịch, Ngài nhập Đại Niết-bàn, vĩnh viễn rời khỏi cõi khổ đau.

Cột mốc này được tôn vinh trong Phật giáo, vì nó đại diện cho sự kết thúc tối hậu của khổ đau. Trái với việc xem cái chết là một mất mát, Phật tử coi Niết-bàn cuối cùng của Đức Phật (Parinirvana - Bát  niết bàn) là một sự ra đi mang tính chiến thắng. Danh hiệu tôn kính Thiện Thệ thể hiện sự giải thoát này và nhắc nhở chúng ta rằng Đức Phật không chỉ đạt được tự do ấy mà còn chỉ ra cách để những người khác có thể noi theo con đường của Ngài.

Tương tự, một Phật tử hướng đến một cuộc đời sống tốt đẹp và rồi ra đi một cách an lành.

b- Sự Trưởng Thành Trong Tư Duy Tâm Linh 

Để hiểu được Thiện Thệ, cần có một mức độ trưởng thành nhất định trong tư duy tâm linh. Trong Phật giáo, mục tiêu không phải là sự nương tựa vĩnh viễn vào Đức Phật mà là tự mình đạt được sự giải thoát. Điều này làm cho Phật giáo khác với các truyền thống tâm linh khác vốn nhấn mạnh sự phục tùng vĩnh viễn đối với một đấng tối cao. Trong Phật giáo, việc bám chấp vào Đức Phật được xem là sự non nớt về mặt tâm linh.

Một ví dụ minh họa là Ananda, thị giả tận tụy của Đức Phật. Mặc dù ở gần Đức Phật về mặt thể chất, Ananda không đạt được giác ngộ trong suốt thời gian Đức Phật còn tại thế do sự chấp trước của mình. Chỉ sau khi Đức Phật nhập Bát niết bàn (Parinirvana), Ananda cuối cùng mới đạt được giác ngộ, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc vượt qua sự chấp trước—ngay cả đối với chính người thầy của mình.

Quan điểm này nhấn mạnh rằng mặc dù Đức Phật là một người dẫn đường và thầy dạy, trách nhiệm đối với sự giải thoát vẫn thuộc về người thực hành. Sự trưởng thành tâm linh đích thực có nghĩa là hướng đến Niết Bàn, chứ không phải tiếp tục phụ thuộc vào Đức Phật hay sự hiện diện vật lý của Ngài.

c- Ý nghĩa của bát niết bàn – niết bàn cuối cùng - Parinirvana 

Đối với Phật tử, samsara vốn dĩ có khuyết điểm, được đánh dấu bởi tính vô thường và khổ đau. Vì vậy, Bát niết bàn là một sự giải thoát được tôn vinh—một sự rời bỏ cuối cùng khỏi mọi hình thức khổ đau. Sự nhập Bát niết bàn của Đức Phật không bị thương tiếc mà được tôn kính, vì nó thể hiện sự viên mãn thành công của hành trình của Ngài.

Quan điểm này có thể nghe có vẻ phản trực giác đối với những người không quen thuộc với giáo lý đạo Phật. Đối với những người không theo Phật giáo, việc tán dương cái chết có thể trông lạ lẫm hoặc thậm chí gây bất an. Tuy nhiên, đối với người thực hành, Bát niết bàn không phải là một sự qua đời thông thường.

Điều mà thế giới biết đến như cái chết luôn luôn gắn liền với sự tái sinh. Điều này là bởi vì có một thực thể bị gắn với chu kỳ luẩn quẩn theta. (Sóng não Theta (4-8 Hz) xuất hiện khi chúng ta ở trạng thái mơ màng, thiền sâu, hoặc trong giai đoạn ngủ nông. Đây là nơi chứa đựng tiềm thức, những ký ức sâu thẳm, sự sáng tạo nhưng cũng là nơi lưu trữ những chấn thương (trauma) và các niềm tin giới hạn).

Nhưng trong Phật giáo, Niết bàn cũng được biết đến là đạt được sự bất tử. Điều này là bởi vì người ta đã đạt được sự giải thoát khỏi bản ngã. Vì vậy không có bản ngã nào đang chết và chờ được tái sinh.

Nó tượng trưng cho sự tự do tối thượng và đóng vai trò như một nguồn cảm hứng mạnh mẽ. Thiện Thệ nhắc nhở những người Phật tử về khả năng và thực tại của sự giải thoát, khơi dậy niềm tin vào con đường mà Đức Phật đã chỉ ra.

d- Lời Kêu Gọi Hành Động Của Thiện Thệ (Sugata) 

Thiện Thệ không chỉ là một danh hiệu; đó là lời kêu gọi vượt lên trên những hoạt động và sự ràng buộc tầm thường đang trói buộc chúng ta vào vòng luân hồi sinh tử. Nó nhắc nhở chúng ta rằng mục đích tối hậu của mình là sự giải thoát, chứ không phải sự vướng mắc vào những theo đuổi trần thế tạm bợ và không hoàn hảo. Những lời dạy của Đức Phật cung cấp một phương pháp rõ ràng để đạt được sự tự do này, như đã được thể hiện qua chính Đức Phật và các đệ tử giác ngộ của Ngài.

Đối với người con Phật, Sugata (Thiện Thệ) là nguồn gốc của lòng tin kiên cố vào hiệu quả của Giáo Pháp. Danh hiệu này truyền cảm hứng để chúng ta thực hiện bước nhảy vọt, nỗ lực hướng tới Niết-bàn và bỏ lại khổ đau phía sau. Bằng cách thấu hiểu danh hiệu cao quý này, chúng ta được nhắc nhở phải hướng cuộc sống của mình theo mục đích cao cả hơn là sự giải thoát, vững bước theo dấu chân của "Bậc đã đi một cách tốt đẹp."

Thiện Thệ mang ba ý nghĩa sâu sắc sau đây:

1.    Khéo đi: Ngài đi trên con đường Bát Chánh Đạo để đến Niết-bàn một cách viên mãn.

2.    Đi mà không trở lại: Ngài đã đoạn tận mọi phiền não, một khi đã vượt qua sinh tử thì không còn bị rơi lại vào vòng luân hồi khổ đau nữa.

3.    Khéo thuyết pháp: Trong một số giải thích, Thiện Thệ còn có nghĩa là bậc khéo dùng lời lẽ chân thực, đúng đắn để dẫn dắt chúng sinh (đi đến bến bờ tốt đẹp).

Tóm lại, Thiện Thệ  thể hiện thành tựu tối thượng của Đức Phật và lời mời của Ngài dành cho chúng ta để bắt đầu cùng một hành trình. Nó đóng vai trò như một ngọn hải đăng, dẫn dắt chúng ta vượt ra ngoài những giới hạn của luân hồi (samsara) và hướng tới sự an lạc lâu dài của Niết-bàn (Nirvana).